Trong khoảng 2 người lạ lẫm, một kẻ cầm tù và một trí thức, sách đã nối kết họ trở thành những người bạn thân thiết. Và khác lạ hơn, đó là lại một cuốn bách khoa toàn thư.
Bốn tuần 6/2016, Robin Woods tài xế từ nhà ở Maryland đến thăm một người đại trượng phu tên Mark Stevens tại Amherst, Massachusetts. Hàng chục năm qua, họ luôn giữ giao thông với nhau qua laptop và thư từ, nhưng chưa một lần chạm mặt mặt.
Trước cuộc chạm mặt ấy, bên trong Robin Woods là trộn rộn rộng rãi cảm xúc. Có chút e sợ pha lẫn phấn khích, ông chầm chậm rãi gõ cửa, và trước mặt ông là người con trai bé gò đeo kính lão, có mái tóc bạc trắng.
Chỉ vài phút sau, ông Woods, 54 tuổi, và ông Stevens, 66 tuổi, đã ngồi trong phòng khách trò chuyện rôm rả. Câu chuyện của họ xoay quay chủ đề là sách và diễn ra thật tự nhiên. Nhưng sau nếu không nhân thức hết câu chuyện về họ, người ta chẳng thể hiểu được tại sao với cả 2 con người này, gặp được nhau tưởng mức độ là điều không thể.
Cơ duyên của sách
12 năm trước, họ nhân thức nhau qua lá thư đầu tiên về một cuốn sách. Nhưng đó cũng là lúc Robin Woods đang ngồi tù ở Jessup, Maryland, với bản án 16 năm vì tội ăn trộm.
Trong nhà giam tối tăm, với hành trang kiến thức hạn hẹp, ông Woods lật giở từng trang bách khoa toàn thư 2,5 triệu chữ của ĐH Merriam-Webster, nỗ lực nghiến ngấu khối lượng kiến thức đồ sộ trong đó. Một bữa nọ, Woods ngỡ ngàng khi đọc dòng chữ “lãnh tụ Turkic Toghril Beg tiến vào Baghdad (Iraq) năm 1955”. Ông biết, con số đúng mực phải là năm 1055.
Sau nhiều lần trằn trọc, Woods quyết định viết thư cho chỉnh sửa viên cuốn sách là Mark A. Steven. Ông không dám chắc lá thư của bản thân có đến được tay Stevens hay không, nhưng ông vẫn muốn thử. Trong thư, ông chỉ nói về lỗi sai mà không tiết lộ rằng cuốn bách khoa thư này chính là thây mặt cho quá lớp lang học đầy trắc trở của chính mình.
 |
| Lá thư trước tiên ông Woods gửi cho ông Stevens năm 2004. |
Tuổi thơ mù chữ
Robin Woods xuất hiện và lớn lên trong một khu dân cư ở Cumberland, bang Maryland, một trong những vùng thị trấn có năng lực tài chính thấp nhất nước Mỹ. Ông vào tù sau một lần nổ súng bắn vào nhà một người phụ nữ. Khi đó Woods còn trẻ, thù đời và đông đảo là mù chữ. “Từ ốm đến lớn tôi không phải đọc một cuốn sách nào” - ông kể lại.
Liền mạch hồi ức, Robin Woods nhớ rằng hồi gầy ông từng học hành rất siêng năng, nhưng thường xuyên bị bạn bè doạ vì là người gốc Phi. Lớn lên một chút, ông nhen đội ngũ nỗi căm phẫn trường lớp vì nhiều lần bị phạt và bắt khiến cho việc vặt. “Tôi chẳng học được gì ở trường” - ông kể lại. Tới bậc trung học, Robin vẫn nhiều lần phải cúi đầu hổ thẹn mỗi khi thầy giáo yêu cầu đọc bài.
“Người ta nói rằng để nuôi dạy một đứa trẻ cần cố gắng của cả số đông. Và cũng cần cả đồng đội để hủy diệt một đứa trẻ” – ông Woods cay đắng nói. Hết bậc phổ quát, Robin bỏ học. Rồi dính tham gia những rắc rối và ngồi tù.
Một ngày nọ, một phạm nhân đẩy xe chở sách đi qua xà lim của Woods. Vì quá buồn phiền, ông quyết định mượn cuốn Tự truyện của Malcolm X và Người Sicily của Mario Puzo. Nhưng cả 2 cuốn sách đều rất không dễ dàng đọc với một người như Woods. “Tôi phải bỏ lỡ hầu hết từ vì tôi không hiểu chúng” - ông Woods nhớ lại. Ông mất 5 phút để đọc mỗi trang sách.
Ở trang thứ 6 cuốn Người Sicily, ông bị chấn động khi đọc đến đoạn biểu đạt một gã cô hồn. “Tôi nhớ mình đã khóc” - Woods kể, nhưng không phải vì nội dung cuốn sách mà vì ông đã đọc sách thắng lợi.
Kể trong khoảng đó, cứ mỗi sáng sớm, Woods lại cố thuộc lòng phổ biến trong khoảng ngữ trong cuốn tự điển mượn được của trại giam để bổ sung kiến thức và từ ngữ. “Tâm tưởng tôi tự do lúc đó, như thể tôi có thể trốn thoát khỏi nhà đá”.
 |
| Ông Woods giữ thói quen đọc sách trong tù vào mỗi buổi sáng sớm. |
Kiêu hãnh với thư viện bé bỏng
Woods được trả hòa bình trong một khoảng thời gian ngắn. Năm 1987, ông đi về Cumberland, sống trong một túp lều nhỏ xíu và nhiều lúc khiến cho giúp một nhân viên lao công văn phòng.
Thời điểm đó, sách mở rộng tâm não cho Woods nhưng không giúp ông hạn chế khỏi rắc rối. Trong một đêm, ông nhậu say bí tỉ và leo lên một chiếc xe hơi, lấy cắp máy vi tính, máy tấn công chữ và một vài điện thoại trong khoảng chính nơi ông đã làm việc. Một lần nữa, Woods lại bị bắt giam.
Năm 1991, Woods nhập cuộc tham gia cuộc bạo động nghiêm trọng trong nhà đá. Một vài sĩ quan cai lao tù bị thương, vài tù nhân bị hàng ngũ an ninh bắn chết. Woods bị phát hiện cầm dao và lĩnh thêm án tù 7 năm nữa.
Dẫu vậy, bản án nặng nề vẫn không tước đi của ông thói quen đọc sách. Sau chấn song nhà pha và chịu hàng loạt quy định nghiêm ngặt, Woods vẫn lập được một thư viện ốm cho mình. “Đa dạng tù túng thích sưu tập giày Nike. Tôi chỉ đi một vài giày nhưng có số sách giá trị 800-900 đô la” - ông tự hào kể.
chậm tiến độ cũng là lúc ông quyết định viết thư phản hồi về sai sót trong cuốn bách khoa toàn thư. Và vấn đề không tưởng chính là khi ông Woods thu được nhận định của biên tập viên Stevens, trong đó kèm theo lời đề nghị ông hãy khảo sát thêm cuốn sách.
Vui mắt tới trào nước mắt, ông Woods tiếp tục lần giở từng câu chữ trong cuốn sách, và đều đặn báo các lỗi sai. “Tôi khiến cho như vậy với tư cách là một người bạn, chứ chẳng hề là một nhà phê bình” - ông giải nghĩa trong thư.
 |
| Lá thư phản hồi của ông Stevens. |
Năm 2005, ông Woods thu được thông báo sẽ bị chuyển tới một nhà đá an toàn nghiêm ngặt ở Baltimore và không được mang sách theo. Ông quyết định tuyệt thực để phản đối. “Tôi nổi điên lên và không thưởng thức gì cả” - ông viết cho ông Stevens. “Tôi trông giống như một xác chết nhân thức đi vậy. Nhưng tôi cứng đầu và sẽ không rời khỏi cuộc chơi”.
Tham gia thời điểm đó, ông sụt 31 kg. “Người tôi bốc mùi kinh tởm. Cơ thể bạn tự đầu độc nó bởi nó đang tự ăn chính nó” - ông cắt nghĩa. Một ngày, chỉ huy hệ thống nhà giam bang Maryland tới phòng giam gặp gỡ Woods để hỏi thăm trạng thái sức khỏe của ông vì Woods đã viết thư cho giám đốc nhà đá và cắt nghĩa về hiện trạng của mình.
Sau đó, vị giám đốc phải đưa ra một thỏa thuận với ông Woods. Ví như Woods ngừng tuyệt thực và vâng lệnh chặt chẽ các pháp luật của ngục thất trong vòng một năm, ông sẽ được trả tự do.
“Tôi cảm thấy bản thân giống như một đứa trẻ nô nức thoát khỏi trường cấp ba. Cả trái đất đang chờ đón tôi” - ông Woods viết cho ông Stevens hồi cuối năm 2006. 04 tuần 1/2007, sau 18 năm ngồi tù, Robin Woods đã bước ra khỏi khám đường Maryland ở Jessup. Khi đó trong túi ông có 50 USD.
Dùng luật pháp lấy lại công bằng
Woods quay trở lại Cumberland và được một mục sư địa phương cho ở nhờ. Cứ một số bốn tuần ông lại gọi điện chuyện trò với ông Stevens. Các cuộc điện đàm ấy vẫn cứ tiếp tục, và họ quyết định gặp mặt nhau sau 12 năm quen biết.
Trong những ngày gặp gỡ ngắn ngủi, họ đi chơi, xem kịch và thăm ngôi nhà của nhà văn Emily Dickinson. Nhưng khi đi về nhà, Woods nhận thấy căn hộ đã bị đột nhập. Cửa sổ mở toang, và khoản tiền dành dụm 500 USD cùng một số đồ đoàn đã không cánh mà bay.
Woods nổi điên lên và thầm mong kẻ trộm chưa rời đi để ông trả thù. Nhưng sau cuối ông quyết định gọi cảnh sát. “Giờ tôi phải phụ thuộc quy định để lấy lại công bằng. Thật là thơ mộng. Giờ tôi đã nắm bắt cảm giác khi bị xâm phạm là như thế nào” - Woods viết.
Dẫu vậy, sự tự do và một tình bạn đẹp cùng cuộc sống yên ổn ổn vẫn không làm Woods ưng ý. Đối với ông, cuộc sống ở Cumberland bé xíu hơn rộng rãi so với trái đất mênh mông ông từng mơ mòng đằng sau song sắt.
San sẻ với nỗi lòng của người bạn khác lạ, ông Stevens đã gửi cho Robin Woods đoạn trích trong cuốn The once and future king của T.H. White như một lời khuyên ý nhị: “Vấn đề hoàn hảo nhất của nỗi bi quan là bạn có thể học được rộng rãi điều từ đó - Merlyn nói trong cuốn tiểu thuyết - Đó là yếu tố không bao giờ chấm dứt lại. Bạn có thể già yếu đi, thân thể run rẩy. Bạn có thể thức trắng đêm lắng tai những rối loàn trong huyết quản. Bạn có thể thương nhớ tình ái của đời chính mình.”
“Chỉ có một vấn đề duy nhất lúc đó là học hỏi. Hãy tò mò vì sao trái đất di chuyển và điều gì làm nó đi lại. chậm tiến độ là nhân tố duy nhất khiến bộ não chúng ta không bao giờ kiệt quệ, không bao giờ bị tổn thương, không bao giờ sốt ruột hay phật lòng tin, và không bao giờ ân hận nhớ tiếc”.
Người đọc bách khoa toàn thư: Khi ái tình sách trở thành vĩnh cửu Người đọc bách khoa toàn thư Khi ái tình sách trở thành vĩnh cửu người đọc bách khoa yêu sách tù đày trí thức tâm hồn đồng điệu bách khoa toàn thư
Xem tại: máy bơm tưới tiêu
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét