Phan Cẩm Thượng: ‘Mọi người Việt đều có gốc gác dân cày’

Tác giả Phan Cẩm Thượng chứng minh quan điểm đó qua cuốn “Tập tục đời người” nghiên cứu phong tục tập quán người dân cày Việt thế kỷ 19 và 20.

Sách Tập tục đời người mới phát triển là kết quả của hơn 20 năm nghiên cứu, khảo cứu, điền dã của nhà phân tích Phan Cẩm Thượng về văn hóa tập tục của người nông dân vn trong nhì thế kỷ 19 và 20.

Tác phẩm nối tiếp cuốn Văn minh vật chất của người Việt, đưa ra góc nhìn đa dạng về cách người nông dân Việt Nam sống đời sống ý thức của bản thân, cách thức họ tương tác với nhau. Sách trưng bày những tập tục cơ bản, những gì có can hệ đến sự phát triển của văn hóa dân tộc.

Nhà phân tích Phan Cẩm Thượng chia sớt về cuốn sách, cũng như công việc tìm hiểu của ông.

Nhà tìm hiểu Phan Cẩm Thượng. Ảnh: Thu Hiền khô.

- Nhân tố gì khiến cho ông thi hành nghiên cứu về văn hóa, tập tục của người dân cày Việt Nam?

- Năm 2011, tôi đã xuất bản cuốn Văn minh vật chất của người Việt, văn hóa tập tục chỉ là phần tiếp theo của nó dưới góc độ ý thức. Sau năm 2011, tôi có đăng tản mát đa dạng bài văn hóa tập tục trên báo Sport & Văn hóa trong nhì năm rưỡi. Đó là những biên chép tản mác, khi tôi làm cuốn sách trên.

Sau đó, một chỉnh sửa viên của công ti sách đã tập phù hợp các bài báo đó, buộc phải tôi in sách. Tôi đồng ý. Nhưng thấy nếu như để những bài báo, ghi chép đó in thành sách thì không được. Bởi vậy, tôi viết lại hoàn toàn nên cuốn sách này.

- Việc chọn tìm hiểu tập tục của người nông dân có nói lên được tập tục của người Việt nói chung? Vì sao ông không tìm hiểu về người thành phố?

- Thực ra là tập tục của người Việt nói bình thường, công chúng Việt đều có căn do dân cày, đều xuất hành trong khoảng làng quê nào đó, kể cả người Thủ đô và các đô thị khác. Tôi đặt tiêu đề như vậy là thể hiện sự quan trọng cái gốc tích dân cày của người Việt.

- Tại sao ông lại chọn tìm hiểu về văn hóa tập tục trong nhì thế kỷ 19 và 20 mà không mở rộng ra các thập kỷ khác, hoặc chọn lựa nghiên cứu vào một thời gian nào khác?

- Thế kỷ 19, 20 gần chúng ta, có rộng rãi người đã viết về phong tục như Đoàn Triển, Phan Kế Bính, Nguyễn Văn Huyên cũng căn cứ tham gia đời sống đương thời. Phong tục tập quán cũng đổi mới theo thời điểm, nên chẳng thể ấp ủ đồm quá khứ xa mà bản thân không rõ. Các nguồn tài liệu và thực chứng tôi có được đều thuộc về nhị thế kỷ này.

- Rõ ràng trên mảnh đất hình chữ S có quá phổ thông tập tục, vậy ông phải chọn những tập tục nào, bí quyết lựa chọn những tập tục đó ra sao để phản chiếu được đời sống văn hóa của người dân cày vn?

- Cuốn sách của tôi không đưa ra danh sách các tập tục, cái này bạn đọc có thể đọc ở Phan Kế Bính, Toan Ánh, Nhất Thanh. Tôi nghiên cứu về đời sống, xuất xứ các tập tục, so sánh tập tục qua từng sắc tộc khác biệt. Và nêu ra những tập tục chính thôi.

- Theo ông, tập tục người dân cày Việt thế kỷ 19 và 20 có tác động như thế nào đến nhân loại, xã hội Việt đương thời?

- Tập tục nhịn nhường như thường dựa dẫm tham gia thời cục, thị trấn hội thể nhạo báng, mà tự nó có nhựa sống riêng cũng như chuyển đổi tùy theo cảnh ngộ. Trong tập tục có phổ thông cái hay khi gắn bó với những truyền thống tinh thật tốt đẹp, cũng hồ hết hủ tục mà rất khó khăn để gạt bỏ (chả hạn tục đốt tiến thưởng mã, ma chay cưới xin phiền toái). Tục biếu xén quan lại vẫn nguyên xi trong khoảng thời phong kiến, trở thành nạn phong phân bì và tham nhũng hiện nay.

Nói chung tập tục rất vững chắc với tính phương pháp của từng sắc tộc, cho dù hiện đã là kỷ nghuyên toàn cầu và công nghiệp.

- Để vẽ nên bức ảnh văn hóa của người dân cày Việt, ông chọn hình thức phân tích nào, thời kỳ phân tích ra sao?

- Cái này rất dông dài, khó nói trên tạp chí, có thể nói, tôi thường đặt yếu tố rất gần, như ăn ở, rồi mới nói về cái khác, rồi phân tích thật sâu một số điểm.

- Quá trình phân tích, ông gặp gian khổ gì, và giải quyết nó ra sao?

- Những phần viết liên quan tới âm nhạc thường rất gian nan, vì tôi không thuộc lĩnh vực này. Còn không dễ dàng nhất là có tiền để đi và ngồi viết nghiên cứu.

Sách Tập tục đời người.

- Sách của ông tìm hiểu những hàng ngũ nội dung chính trong văn hóa người nông dân như sinh hoạt thường nhật (ăn, ngủ), nơi ở, các trò lễ hội, tín ngưỡng, ẩm thực, ăn mặc… Các lực lượng nội dung này liệu đã bao quát, nói hết được đời sống văn hóa người nông dân Việt?

- Tôi khắc phục hết vấn đề cuốn sách cần có, chứ không tham vọng nói chung, bao quát cái gì.

- Ngay từ tên chương 1 của sách đã có từ tục như “ăn, ngủ, đụ, ỉa”. Nhân tố gì làm cho ông đưa những trong khoảng tục như vậy vào cuốn sách?

- Phân tích thì phải đúng sự thực, nói khác đi hoa mỹ khiến gì, đây là bốn hành vi cơ bản của nhân loại, mà người dân cày nói đúng bản chất nhất, không nên coi đó là tục. Mặt khác tôi dùng những khái niệm cũ kĩ của người Việt là như thế.

- Năm 2011, ông ra cuốn “Hiện đại vật chất của người Việt”, đến cuốn này thì tìm hiểu tân tiến ý thức người Việt. Vậy nhì cuốn sách này có nằm trong một dự án tìm hiểu nào lớn hơn của ông không?

- Đúng vậy, trong phần phân tích về tân tiến Việt Nam, tôi có bốn cuốn, có thể đọc trong trình bày của nhà văn Nguyên Ngọc in trong sách.

- Ông nhận xét thế nào về tình hình tìm hiểu văn hóa, thị trấn hội học của giới phân tích bây chừ? Những tư nhân lựa chọn hiệ tượng nhân học thực địa như ông có phổ quát? Chất lượng các nhà cửa tìm hiểu ra sao?

- Tôi không dám bình chọn người khác nữa là một giới có tới mấy vạn giáo sư, tiến sĩ tương tự.

'Lĩnh Nam chích quái' - huyền xoại, huyền sử kể bằng tranh Với mong muốn thể hiện lịch sử theo một cách khác, Tạ Huy Long tạo nên một diện mạo hoàn toàn mới mẻ cho tác phẩm "Lĩnh Nam chích quái".

Nông dân Tập tục Văn hóa Tập tục đời người Phan Cẩm Thượng Người nông dân

Xem nhiều hơn: máy bơm tưới tiêu