Tứ đại hào phú vang bóng một thời: Đi tìm tăm hơi bá hộ Định

Chú Hỏa (Hứa hẹn Bổn Hòa) được đồn thổi là người giàu thứ tư của Sài Gòn xưa, song theo học giả Vương Hồng Sển, chú Hỏa không được xếp trong tứ đại hào phú mà là bá hộ Định.

Chúng tôi quyết định đi tậu tung tích của bá hộ Định, người giàu thứ tư của Sài Gòn xưa và cả Nam kỳ lục tỉnh từ những thông tin ít ỏi mà học giả Vương Hồng Sển đã viết trong cuốn biên khảo “Sài Gòn năm xưa”: “Bá hộ Định họ Nai lưng, làm cho Hộ trưởng ở Cửa hàng Lớn, nhà ở khoảng giữa trục đường È Thanh Cần, gần dốc cầu Palikao và chợ Quách Đàm (nay là chợ Bình Tây).

Tìm tăm tích Bá hộ Định

Ngôi nhà năm căn trệt chạm trổ thật khéo, cột cẩm lai bóng ngời ngó thấy mặt; trong nhà thiết bị từ cái bàn, cái ghế, cái đôn sành đều có vẻ cũ xưa...”. 

Lân la hỏi chuyện người bạn đang khiến việc ở Sở Liên lạc Vận vận chuyển Thành phố Hồ Chí Minh, anh thú nhận không biết con đường È Thanh Cần trước giải phóng nằm ở đâu, nhưng cầu Palikao thì được khiến trong khoảng thời Pháp vắt qua con kênh Hàng Bàng (thị xã 6).

Mini Lớn những năm giữa thế kỷ XX. Ảnh tư liệu.

Kênh Hàng Bàng vừa được nạo vét, trả lại trạng thái cũ. Nước kênh trong xanh nhưng không còn cây cầu nào soi bóng. Theo ông Nguyễn Văn Bảy (74 tuổi) ngụ tại địa phương thì ngày trước có ba cây cầu bắc qua kênh Hàng Bàng gồm cầu Ba Cẳng, cầu Palikao... Cầu Palikao được người Pháp đặt tên bởi hình dạng của nó gợi nhớ hình ảnh cầu Bát Lý Kiều bên Trung Quốc. Cầu bị dỡ toá năm 2003 sau khi con kênh bị lấp, vị trí cầu cũ nay là các con phố Ngô Nhân Tịnh, đoạn từ con đường Bãi Sậy đến trục đường Phan Văn Khỏe.

Ví như đúng như cụ Vương Hồng Sển diễn tả thì căn nhà cũ của Bá hộ Định nằm ở địa điểm mặt tiền con đường Phan Văn Khỏe, đoạn từ con đường Ngô Nhân Tịnh đến tuyến phố Chu Văn An vì trước năm 1975 Rạch Bãi Sậy (tức kênh Hàng Bàng) chạy trong khoảng rạch Lò Gốm (phía bên trái) ngang qua chợ Bình Tây. Sau này, đoạn kênh bị lấp để khiến tuyến phố.

Hơn 100 năm tang hải, vật đổi sao dời, thị trấn xá bây chừ đã đổi khác, sầm uất và nhộp nhịp hơn. Các dãy phố lầu, nhà kiến trúc cổ mai một dần, nhịn nhường chỗ cho những căn nhà ống. Hỏi thăm nhiều cụ cừ khôi sinh sống ở Hàng quán Lớn từ trước năm 1975, không mấy ai biết đích xác ngôi nhà 5 căn trước kia từng là đại bạn dạng doanh của Bá hộ Định ở đâu. Đơn giản là vì vị đệ tứ hào phú Sài Gòn lúc sinh tiền chiếm hữu hàng nghìn căn nhà, chủ đạo là ở khu Cửa hàng Lớn. Sau này con cháu bán hết, kể cả căn nhà hương hỏa.

“Huyết chiến” với “ông chủ Siêu thị Lớn”

Theo một số nhà phân tích, Cơ sở Lớn hồi ấy là một thức giấc, được Pháp tạo thành 20 hộ để dễ quản lý. Là một anh hùng có “máu mặt” ở địa phương, bá hộ Định được chính quyền Pháp cho làm Hộ trưởng. Danh xưng bá hộ Định là do người dân thấy ông phong phú nên gọi trại ra như vậy.

Bá hộ Định tên thật là È cổ Hữu Định. Ông khởi nghiệp trong khoảng một tiệm cầm đồ nhỏ tuổi ở Tiệm Lớn và phất lên như diều nhờ mua lại điền sản và nhà ở giá rẻ của những người vay mượn, cầm cố nhưng mất khả năng trả nợ. Cũng như phổ thông hào phú ở Sài Gòn, có nhà ở trong tay, bá hộ Định chuyển sang kinh doanh đất đai.

Ông vung tiền tậu hàng nghìn mẫu đất hoang hoá dọc kênh Tàu Hũ, Lò Gốm (nay thuộc các huyện 5, 6, 8) đóng thuế cho chính quyền để làm cho giấy tờ rồi cất nhà phố cho thuê. Quán ăn Lớn là nơi kinh doanh buôn bán sầm uất nên giá thuê cao hơn những nơi khác. Vì lẽ đó có người bảo Bá hộ Định giàu lên nhanh chóng là nhờ Quách Đàm xây Quán ăn Lớn. 

Một dãy xã lầu ở khu vực Hội chợ Lớn, tục truyền trước kia là của bá hộ Định.

Một rừng nhị con hổ, hạn chế sao khỏi những trận huyết chiến. Quách Đàm cũng là một đại hào phú khét tiếng ở Sài Gòn, rộng rãi mưu mẹo và giàu không kém bá hộ Định. Đa dạng giai thoại lưu truyền tới bây giờ trong giới kinh doanh ở Chi nhánh Lớn kể lại rằng có lần bá hộ Định và Quách Đàm tranh tìm khu nhà đất rộng hàng chục mẫu gần nhà đèn chợ Quán của một doanh nhân xuất nhập khẩu. Là người tới trước, nhận thấy món hời trước mắt, Quách Đàm gấp rút đặt cọc, tới lúc nhị bên ra chính quyền làm giấy thì doanh gia nọ bất ngờ hủy bán, đồng ý đền tiền cọc.     

Sau này Quách Đàm cay đắng nhân thức được kẻ phá ngang phi vụ khiến cho ăn của ông chính là bá hộ Định. Ông Định bày mưu cho thương lái nọ vay tiền trả nợ, đền cho Đàm và khôi phục kinh doanh. Đương nhiên, để mượn được tiền, vị thương buôn phải cầm cố khu đất cho Định khiến cho của cải đảm bảo. Mấy năm sau, khu đất trên về tay Định vì doanh gia nọ không còn tài năng bình phục sau khủng hoảng.

Có phổ quát nhà ở ven sông rạch, tận dụng ưu thế giao thông thủy và hoạt động mua bán “trên bến, dưới thuyền”, bá hộ Định lấn sang ngành nghề thương nghiệp, xuất du nhập mà mặt hàng chủ lực là vải sợi. Ông thuê tàu biển ra Hải Phòng, Hội An và sang tận Trung Quốc gom hàng đưa về Nam Kỳ lục thức giấc và Sài Gòn bỏ mối cho các cửa hiệu lớn. Phổ thông giai thoại còn nghĩ là bá hộ Định là người tạo ra nghề khiến cho lu, làm cho gốm truyền thống ở Sài Gòn với đa dạng địa danh còn lưu truyền đến hôm nay như rạch Lò Lu, kênh Lò Gốm, Lò Siêu... Cái tên Phú Định được đặt cho một đoạn đường và Cảng sông ở quận 8. Tất nhiên, Phú Định có phải là bá hộ Định hay không thì đến nay chưa có cơ sở khẳng định. 

Cũng theo một số giai thoại, gần cuối đời, cơ nghiệp của bá hộ Định mở đầu sa sút do ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng kinh tế quả đât. Người xưa nói “mưu sự tại nhân, thành sự tại thiên” quả không sai. Vận rủi ro ập tới khi chiếc tàu chở đầy hàng hóa đang trên đường trong khoảng TQuốc về Việt Nam gặp gỡ trận bão lớn tiến công chìm. Bá hộ Định phải bán nhà, bán đất trả nợ và cấp tiền nuôi dưỡng cha mẹ những người bỏ mạng ngoài biển. Nghe nói sau cú sốc này, bá hộ Định quyết định giải nghệ, phó mặc chuyện buôn bán cho con cháu. 

Sau khi ông mất, con cháu không biết khiến ăn, cơ nghiệp hoành tráng tiêu tan. 

Giới buôn bán ở Căn tin Lớn phổ quát người vẫn răn dạy con cái bằng câu chuyện có thực của tỷ phú È cổ Thành, được xem là hậu duệ của Bá hộ Định, chủ sở hữu hãng bột ngọt Vị Hương tố nhiều người biết đến ở Sài Gòn trước năm 1975. Có trong tay tiền muôn, bạc vạn, vì “say nắng” một nữ diễn viên điện ảnh Đài Loan, ông bỏ bễ công việc, không nhớ tiếc tiền sắm nhẫn rubi, đồng hồ vàng, phong cách hàng hiệu cho một nửa, hậu quả là công việc buôn bán sa sút, lúc tỉnh ra đã muộn.

Những thiếu gia với thú chơi xa xỉ thế hệ Millennials của vietnam Thuộc thế hệ Millennials (17-37 tuổi), những F2 dưới đây ngoài nổi tiếng với việc là người kế thừa sản nghiệp kếch xù của gia đình còn nổi tiếng với các thú chơi xa xỉ.

Tứ đại hào phú vang bóng một thời: Đi tậu tung tích bá hộ Định tỷ phú nhà giàu bá hộ định

Có thể bạn quan tâm: maybomtuoitieu