Nhà văn Nguyễn Vĩnh Nguyên: 'Tôi là người sống hư vô'

Như một sự nối tiếp, Nguyễn Vĩnh Nguyên vừa có cuộc trở về với vùng đất mà bản thân từng có 5 năm gắn bó qua cuốn sách “Đà Lạt một thời hương xa”.

Đà Lạt một thời hương xa mang đến những tư liệu đầy trị giá về văn hóa của Đà Lạt giai đoạn 1954-1975. Đây là công trình khảo cứu chủ quyền của Nguyễn Vĩnh Nguyên trong 3 năm. Cuốn sách đem tới cho bạn đọc đa dạng tư liệu mới mẻ và thú vị về đô thị sương mù.

- Trước “Đà Lạt một thời hương xa”, anh từng có “Với Đà Lạt người nào cũng là lữ khách”. Nhân tố gì thôi thúc ngòi bút của anh phải quay về với mảnh đất này? Có hay không một món nợ phải trả, khiến anh phải vắt kiệt lực bản thân trong 3 năm qua? 

- Nhiều người cứ nghĩ tôi mắc nợ một vùng đất. Nhưng tôi thấy bản thân chẳng nợ nần gì cả. Cảm giác “nợ đời” chỉ đến khi trải qua một cuộc hôn nhân nặng nề hà, xấu số. Còn tôi với Đà Lạt, có lẽ cũng như phổ biến người khác với Đà Lạt, là yêu. Vâng, một tình yêu của thời mới hứa hẹn hò thì đúng hơn… Tôi cũng không kiệt sức vì cuốn sách này đâu, bằng chứng là 3 năm qua tôi còn làm phổ quát việc khác còn tốn sức hơn.

- Còn tham vọng làm cho một sử gia sau danh xưng nhà văn của những tập truyện ngắn và tản văn từng xuất phiên bản trước đó?

- Tôi là người sống hư vô, không có tham vọng. Sử gia hay nhà văn, những danh xưng đó liệu có khiến cho cuộc sống một loài người thấy trở nên êm ấm hơn?

Tôi chỉ là một người viết vấn đề bản thân mình muốn nhân thức và thấy cần dùng tới ngôn ngữ để trải ra trên giấy. Viết là một cuộc trong những cuộc du hành mà ở thời gian này, tôi thấy còn có chút thú vị trong thiếu gì những cuộc du hành khác có thể chọn lựa.

Thời hiện nay người ta dễ bị huyễn hoặc, ám thị bởi những danh xưng, tôi thấy phần lớn những thứ bề mặt đó hoàn toàn vô nghĩa, chẳng can hệ gì đến đời sống thực bên trong bản thân.

Nguyễn Vĩnh Nguyên trong những ngày kiếm tìm tư liệu cho cuốn sách về Đà Lạt. Ảnh: NVCC.

- Anh có 5 năm ở Đà Lạt, sẽ thật dễ dãi hơn nếu anh khiến cuộc du khảo về một Đà Lạt đương đại. Nhưng anh lại sắm về với quá trình 1954-1975. Điều này dễ làm cho rộng rãi người liên tưởng tới câu "ôm ấp rơm nặng bụng". Anh có nghĩ như vậy?

- Tôi cũng hoàn toàn không chịu nghĩa vụ với những vấn đề người khác nghĩ về chính mình.

- Yếu tố gì thuộc về văn hóa của Đà Lạt trong giai đoạn 1954-1975 mà anh đặc biệt ấn tượng?

- Là nhân tố du hành văn hóa. Hãy đặt Đà Lạt trong tương quan Paris trong thời thuộc địa và trong tương quan với đô thị Sài Gòn trong thời hậu thuộc địa ở công đoạn mà cuốn sách đề cập.

Người đọc sẽ thấy ngay những gì kiến tạo nên đời sống tinh thần hay trị giá sang cả của Đà Lạt chính là trong khoảng những cuộc du hành văn hóa, từ thuộc tính “hương xa” được nắm bắt theo một chiều kích rất riêng và “hiện đại” kiểu Đà Lạt.

- Nếu để đối chiếu Đà Lạt trong công đoạn mà anh chấp hành du khảo với một Đà Lạt hôm nay, e là sẽ có những mất mát không nhỏ trong lòng những người yêu Đà Lạt. Lúc đó, anh sẽ nói gì với họ?

 - Trong cuốn sách, tôi cố gắng tiết chế để không bị những định kiến “hôm qua - bữa nay” chi phối. Tình cảm, nhưng vẫn giữ một độ trong trẻo khách quan là nhân tố khó khăn. Tôi nghĩ độc giả nhận ra điều đó và họ sẽ không buộc nghĩa vụ cho tôi phải nói thêm điều gì phía sau cuốn sách.

Cảm giác mất mát, ví như có, ở chừng nào, là tùy vào từng người đọc và họ phải xử lý cảm giác đó chứ chẳng phải tác giả. Vấn đề đó làm cho nên sự hấp dẫn của việc đọc sách.

Cuốn du khảo Đà Lạt một thời hương xa.

- “Nhấn chìm những đại thụ tham gia trong mù sương của hư vô, lại cũng chỉ có thể là Đạt Lạt”. Anh đã viết tương tự trong đoạn kết bài về Nguyễn Bạt Tụy. Khi tò mò về hero này, anh gặp phải những gian truân gì để có thể vén lên lớp sương mù kia? Trong cảm nhận của chính mình, anh có gì để nhớ tiếc nuối cho Nguyễn Bạt Tụy, và cho bạn đọc bữa nay?

- Cũng như phổ quát anh hùng lớn khác ở Đà Lạt, nhà dân tộc học, ngôn ngữ học Nguyễn Bạt Tụy là một huyền thoại. Đời sống cô đơn, ẩn dật, khắc kỷ, những công trình đóng góp ít ai san sớt của ông lúc sinh tiền… là những thách thức với bất cứ khách hàng nào khi viết về ông.

Tôi đã cố gắng khiến phần việc của chính mình, tức là ưng chuẩn những tư liệu có thể tiếp cận được để đưa ra một mường tưởng, có thể chỉ là một phần nào đó về nhân loại này. Một lối đi riêng tư xuyên qua một vùng sương mù mà ta không nhân thức yếu tố gì đang đón đợi phía trước, hẳn là phổ quát thử thách và hấp dẫn.

Mỗi loài người đi qua thế cục, lướt qua trong đời sống một thị trấn, hẳn có một nguyên do nào đó của tạo hóa, nhân duyên. Cũng chính trong phần kết bài viết về Nguyễn Bạt Tụy, tôi có dẫn một ý của Albert Camus nói về Sisyphus - kẻ vần đá lên núi trong vô vọng - đại ý rằng, chúng ta hãy tin Sisyphus mang một trái tim lấp đầy vui vẻ.

- Trong cố gắng vén màn sương huyền thoại và định kiến về Đà Lạt, những thử thách nào mà anh phải đối diện?

- Trước nhất là tài liệu. Tài liệu về thị trấn miền Nam công đoạn 1954-1975 hiện đang nằm trong các kho lưu trữ hạn nhạo báng ở những thư viện nhà nước hoặc nằm trong giới bán buôn, sưu tầm sách cũ. Việc tậu cách tiếp cận khá mất thời gian, có những thứ tài liệu gốc là bất khả kiếm tìm.

Một yếu tố nữa, chính người Đà Lạt, với tính cách thức bí mật của họ, việc gợi chuyện khiến sao để họ có thể hướng dẫn mình đi vào trong quả đât hoài niệm, lại cũng là một thách thức. Nhưng nói phổ biến, tôi đã lặng lẽ với chuyến du hành của chính mình và cũng chạm chán được một vài may mắn.

Nhà văn Nguyễn Vĩnh Nguyên ký tặng độc giả trong buổi ra mắt sách.

- Dường như những nhân vật đã biến thành người thiên cũ rích, anh còn mang tới cho bạn đọc những bài viết về những người đang sống như nhà chụp hình Đặng Văn Thông, ca sĩ Lê Uyên. Trong giai đoạn làm việc với những nhân vật này, anh có những vấn đề hấp dẫn riêng nào có thể chia sớt được?

- Phần nhiều yếu tố hấp dẫn từ những hero thế này.

Chị Lê Uyên, qua những cuộc xúc tiếp, với sự hết dạ, đã tạo điều kiện cho tôi mường tượng lại cả một phần đời tuổi trẻ thật đẹp và đầy thắc mắc của anh Lê Uyên Phương, người nhạc sĩ tài ba, người con của thành phố cao nguyên Đà Lạt. Chị cũng giúp tôi mường tượng phần nào về không khí, quang quẻ cảnh Đà Lạt trong công đoạn cuối thập niên 1960 đầu 1970 để có thể phục dựng.

Bác bỏ Thông, bằng những bức tranh và sự khiêm cung, dịu dàng, cũng đã giúp tôi chạm vào Đà Lạt theo một cách thức riêng. Bức tranh đô thị thời hoàng kim quá vãng sẽ không thể có sức gợi ví như như thiếu những chứng nhân như thế.

- Sau “Đà Lạt một thời hương xa”, anh còn tiếp tục trở lại với Đà Lạt nữa không? Hay sẽ là cuộc du khảo với một vùng đất nào đó?

- Tôi đang muốn thực thụ nghỉ dưỡng, chơi với con và trồng cây. Vài dự kiến thấp thoáng, nhưng có lẽ không nên nói tới những dự định vào thời điểm này.

- Còn chiến lược cho ngành sáng tác, nơi định danh tăm tiếng của nhà văn Nguyễn Vĩnh Nguyên thì sao?

- Tôi không nghĩ là bản thân mình định danh với điều gì cả vì vậy chẳng tự thấy có nghĩa vụ với một phân vùng nào trong chuyện viết. Mọi thứ cứ tự nhiên thôi.

Nguyễn Vĩnh Nguyên sinh năm 1979 tại Khánh Hòa, nhưng lớn lên ở Ninh Thuận, tốt nghiệp trung học phổ quát, anh biến thành học sinh Văn khoa Đại học Đà Lạt. 

Anh là cây bút truyện ngắn, tản văn thân thuộc của rộng rãi tờ báo. Nguyễn Vĩnh Nguyên đã có phổ thông tập truyện ngắn như Khu vườn trôi dạt (2007), Động vật trong đô thị (2008) hay Ở lưng chừng mực nhìn xuống đám đông (2011)... Đà Lạt một thời hương xa là tập sách thứ nhì của Nguyễn Vĩnh Nguyên về thị trấn mờ sương sau Với Đà Lạt, bạn nào cũng là lữ khách.

‘Vang bóng một thời’: Nguyện vọng và duy mỹ Đối với Nguyễn Tuân, “đã là văn thì đầu tiên phải là văn”. Văn phải đẹp, phải gọt giũa. Cái đẹp ấy đã chi phối cách nhìn của tác giả trên toàn cục tác phẩm.

du khảo về Đà Lạt Nguyễn Vĩnh Nguyên Đà Lạt Đà Lạt một thời hương xa

Đọc thêm: máy bơm tưới tiêu